Depressie en de bedrijfsarts: waarom de ‘vitale indruk’ zo gevaarlijk is

Je hebt je aangemeld, je bent naar het gesprek gegaan, en je hebt twintig minuten gepraat. Daarna lees je in je dossier: “Patient maakt een vitale indruk.” En je denkt: hoe kan dit? Ik heb net verteld dat ik niet uit bed kom.

Dit overkomt veel mensen met een depressie. De term “vitale indruk” duikt op in verslagen van bedrijfsartsen en vormt de basis voor re-integratie-adviezen. Maar die indruk zegt meer over het moment dan over de werkelijkheid.

Wat “vitale indruk” betekent

De bedrijfsarts beoordeelt je tijdens het gesprek. Hoe je eruitziet, hoe je praat, hoe je reageert. Als je op dat moment helder overkomt, als je kunt praten over je situatie, als je niet zichtbaar huilt of in elkaar zakt, dan kan de arts concluderen dat je “vitaal” overkomt.

Het probleem is dat een depressie zich niet altijd zo uit. Mensen met een depressie functioneren vaak op automatische piloot. Je doucht je, je trekt schone kleren aan, je gaat naar het gesprek, je beantwoordt de vragen. En dan ga je naar huis en lig je de rest van de dag op de bank.

Dat ziet de bedrijfsarts niet.

Het masker van functioneren

Psychologen noemen dit “smiling depression” of het masker van functioneren. Veel mensen met een depressie hebben geleerd om hun klachten te verbergen. Niet omdat ze liegen, maar omdat ze gewend zijn om door te gaan. Omdat ze niet willen opvallen. Omdat ze zich schamen.

In een gesprek van twintig minuten is het bijna onmogelijk om de ernst van een depressie te beoordelen. De bedrijfsarts ziet een momentopname. Niet de nachten dat je wakker ligt. Niet de uren dat je naar het plafond staart. Niet het feit dat je drie dagen niet hebt gegeten.

Waarom dit gevaarlijk is

Als de bedrijfsarts noteert dat je een vitale indruk maakt, heeft dat directe gevolgen. Het re-integratieadvies wordt daarop gebaseerd. De werkgever krijgt te horen dat je kunt werken. De opbouw gaat sneller dan je aankan.

En dan sta je in een positie waar je moet bewijzen dat je niet kunt werken, terwijl het dossier zegt dat je wel kunt. Dat is een enorm stressvolle situatie bovenop een depressie die je al uitput.

In het ergste geval leidt het tot een loonsanctie: als je niet meewerkt aan de re-integratie die gebaseerd is op dat vitale-indruk-oordeel, kan je werkgever je loon stopzetten.

Wat je kunt doen: wees expliciet

Het belangrijkste advies: wees expliciet over je klachten. Benoem concreet wat je niet kunt. Niet: “Het gaat niet zo goed.” Maar: “Ik kom drie dagen per week niet uit bed. Ik heb de afgelopen week twee keer gegeten. Ik kan me niet concentreren langer dan tien minuten.”

De bedrijfsarts kan alleen beoordelen op basis van wat je vertelt en wat hij of zij ziet. Als je automatisch antwoordt “het gaat wel” terwijl het niet gaat, mist de arts cruciale informatie.

Dit is moeilijk. Bij een depressie kost het energie om je klachten te verwoorden. Je hebt misschien het gevoel dat je overdrijft. Dat is de depressie die praat. Je klachten zijn reeel en de arts moet ze kennen.

Neem informatie van je behandelaar mee

Als je onder behandeling bent bij een psycholoog, psychiater of therapeut, vraag dan of zij een verklaring willen schrijven over je functioneren. De bedrijfsarts mag met toestemming van jou informatie opvragen bij je behandelaar, maar je kunt het ook zelf meenemen.

Een verklaring van je behandelaar weegt zwaar. Het laat zien dat een professional die je langer en dieper kent dan de bedrijfsarts, je klachten serieus neemt.

Vraag om aanpassing van het verslag

Na elk gesprek met de bedrijfsarts heb je recht om het verslag in te zien. Als daar “vitale indruk” in staat en je bent het er niet mee eens, kun je schriftelijk vragen om aanpassing. De bedrijfsarts is verplicht om je verzoek in behandeling te nemen.

Verwijs naar concrete dingen die je in het gesprek hebt gezegd. “Ik heb benoemd dat ik drie dagen niet uit bed ben gekomen. Dit is niet terug te lezen in het verslag.” Hoe concreter, hoe sterker je verzoek.

Je rechten bij een onjuist oordeel

Als de bedrijfsarts je arbeidsgeschikt acht op basis van een gesprek van twintig minuten en je bent het daar niet mee eens, heb je twee opties:

Second opinion. Een onafhankelijke bedrijfsarts beoordeelt je opnieuw. De kosten zijn voor je werkgever. Dit staat in artikel 14 van de Arbowet.

Deskundigenoordeel. Een verzekeringsarts van het UWV beoordeelt onafhankelijk of je kunt werken. Dit kost 100 euro en het oordeel weegt zwaar in verdere procedures.

Bij een depressie is het deskundigenoordeel extra belangrijk. De verzekeringsarts van het UWV is getraind in het beoordelen van psychische klachten en neemt meer tijd dan de standaard twintig minuten.

Neem het gesprek op

Dit is misschien wel het meest concrete advies. Als de bedrijfsarts na het gesprek noteert dat je een vitale indruk maakt, en jij hebt in dat gesprek verteld dat je niet uit bed komt en niet kunt eten, dan is er een discrepantie. Met een opname kun je die discrepantie aantonen.

In Nederland mag je een gesprek opnemen waaraan je zelf deelneemt. Je hoeft geen toestemming te vragen.

Met ChatSafe maak je binnen minuten een transcript van je opname. Je kunt vervolgens gericht zoeken: “Wat heb ik gezegd over mijn slaap?” of “Heb ik mijn klachten benoemd?” Dat transcript is je bewijs als het dossier niet klopt. En bij een depressie is het opbouwen van dat bewijs precies wat je nodig hebt om jezelf te beschermen op een moment dat je daar weinig energie voor hebt.