Je werkgever heeft een eigen arbodienst: is die onafhankelijk?

Elke werkgever is verplicht om een arbodienst of bedrijfsarts in te schakelen voor de verzuimbegeleiding. Sommige werkgevers hebben een contract met een grote arbodienst. Andere kiezen voor een zelfstandige bedrijfsarts. En sommige grote organisaties hebben een eigen interne arbodienst of een vaste bedrijfsarts die uitsluitend voor hen werkt.

Die laatste situatie roept een vraag op die je als werknemer mag stellen: is die bedrijfsarts echt onafhankelijk?

Hoe het systeem werkt

De bedrijfsarts is een BIG-geregistreerde arts met een eigen professionele verantwoordelijkheid. De wet zegt dat de bedrijfsarts onafhankelijk moet opereren. Artikel 14 van de Arbowet schrijft voor dat de bijstand door een bedrijfsarts onafhankelijk moet zijn.

Maar de werkgever betaalt. Altijd. Of het nu gaat om een grote arbodienst, een zelfstandige bedrijfsarts, of een interne dienst: de financiele relatie loopt van werkgever naar arts.

Dat is niet per se een probleem. Een advocaat wordt ook betaald door zijn client en is toch gebonden aan professionele standaarden. Maar de verhouding creeeert een spanning die je als werknemer moet kennen.

Interne arbodienst versus externe

Bij een externe arbodienst heeft de bedrijfsarts meerdere opdrachtgevers. Als er een verschil van mening is met een werkgever, heeft de arts andere klanten. De afhankelijkheid is verdeeld.

Bij een interne arbodienst of een vaste bedrijfsarts op retainer is de situatie anders. De arts heeft een of een klein aantal opdrachtgevers. De financiele afhankelijkheid is groter. Dat hoeft niet te betekenen dat de arts niet onafhankelijk oordeelt, maar de prikkel is anders.

In de praktijk zie je bij interne arbodiensten soms patronen die vragen oproepen:

• De bedrijfsarts kent de leidinggevenden persoonlijk
• Er is regelmatig informeel contact tussen de arts en HR
• De arts wordt betrokken bij beleidsmatige keuzes rond verzuim
• De drempel om de werkgever tegen te spreken is hoger

Nogmaals: dit betekent niet dat elke interne bedrijfsarts onbetrouwbaar is. Maar het is een factor die je moet meewegen.

Wat de wet zegt

De wet is duidelijk over de onafhankelijkheid van de bedrijfsarts:

Medisch beroepsgeheim. De bedrijfsarts mag geen medische informatie delen met je werkgever. De werkgever mag niet weten wat je diagnose is. De arts rapporteert alleen over beperkingen en mogelijkheden, niet over de medische achtergrond.

Professionele autonomie. De bedrijfsarts vormt een eigen medisch oordeel. De werkgever mag de arts niet instrueren om een bepaald oordeel te geven.

NVAB-richtlijnen. De bedrijfsarts is gebonden aan de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde. Deze richtlijnen beschrijven hoe een bedrijfsarts hoort te handelen.

Tuchtrecht. De bedrijfsarts valt onder het medisch tuchtrecht. Als de arts niet onafhankelijk handelt, kun je een tuchtklacht indienen.

Signalen dat het niet goed zit

Er zijn signalen die erop kunnen wijzen dat de onafhankelijkheid van de bedrijfsarts onder druk staat:

• De arts herhaalt de woorden van je werkgever. Als de bedrijfsarts bijna letterlijk zegt wat je werkgever of HR eerder heeft gezegd, is dat opvallend.
• De arts weet dingen die je niet hebt verteld. Als de bedrijfsarts informatie heeft die alleen van je werkgever kan komen, is er mogelijk meer contact dan je weet.
• Het oordeel verandert na contact met je werkgever. Je hebt een gesprek met de bedrijfsarts, het oordeel lijkt genuanceerd, maar na een telefoontje van je werkgever is het ineens anders.
• Je krijgt geen ruimte voor je verhaal. Het gesprek voelt meer als een formaliteit dan als een medisch consult.
• De arts ontmoedigt een second opinion. Als de bedrijfsarts je actief afraadt om een second opinion aan te vragen, is dat een rood vlag.

Wat je kunt doen

Als je twijfelt aan de onafhankelijkheid van de bedrijfsarts, heb je concrete opties:

Vraag een second opinion aan. Dit is je wettelijke recht. De second opinion wordt uitgevoerd door een bedrijfsarts die niet verbonden is aan je werkgever. De kosten zijn voor je werkgever.

Vraag een deskundigenoordeel bij het UWV. Helemaal los van de arbodienst en je werkgever. De verzekeringsarts van het UWV beoordeelt je onafhankelijk.

Vraag je dossier op. Je hebt recht op inzage in je volledige dossier bij de arbodienst. Controleer of alles klopt en of er geen informatie in staat die je niet hebt gegeven.

Documenteer je gesprekken. Neem elk gesprek met de bedrijfsarts op. In Nederland mag dat. Zo heb je een feitelijk verslag van wat er is besproken, onafhankelijk van wat de arts noteert.

Dien een klacht in. Bij de arbodienst, bij de werkgever, of als het ernstig genoeg is, bij het Regionaal Tuchtcollege.

Het grotere plaatje

Het systeem van arbodienstverlening in Nederland is gebouwd op een inherente spanning: de werkgever betaalt, de werknemer is de patient. Die spanning is niet per se onoverkomelijk. Veel bedrijfsartsen navigeren die spanning integer en professioneel.

Maar het systeem leunt op het professionele geweten van individuele artsen. Er is geen structureel mechanisme dat onafhankelijkheid afdwingt, behalve het tuchtrecht achteraf. En tuchtrecht is reactief: het corrigeert pas na een klacht, niet preventief.

Als werknemer kun je die spanning niet oplossen. Maar je kunt jezelf beschermen door je rechten te kennen, je dossier te controleren, en je gesprekken vast te leggen.

Met ChatSafe maak je van elke opname een doorzoekbaar transcript. Als de bedrijfsarts in het dossier iets anders noteert dan wat er is besproken, heb je het bewijs. Niet om wantrouwig te zijn, maar om de onafhankelijkheid te toetsen aan de feiten.